Film ve dizi4 dk okuma
Geçici müziğe âşık olmak
Kurguda kullandığınız geçici müzik, filmin müziğini siz fark etmeden yazmaya başlar.
Kurgu odasında olan şey
Kurgu odasında hiçbir sahne müziksiz izlenmez. Kurgucu bir şey koyar, çoğu zaman sevdiği bir filmin müziğini. Buna temp trackTemp trackKurgu sırasında sahnenin altına geçici olarak konan, başka bir yapımdan alınmış müzik. diyoruz, Türkçesiyle geçici müzik. Adı geçici ama ömrü uzun. Sahne o müzikle kesilir, o müzikle yapımcıya gösterilir, o müzikle onaylanır.
Bunda kimsenin kötü niyeti yok. Kurgucunun müziğe ihtiyacı var, çünkü sahnenin ritmini müzikle duyuyor. Yapımcının da var, çünkü müziksiz bir kurguyu kanala ya da platforma göstermek zor. İkisi de haklı.
Diyelim ki bir kadın hastane koridorunda doktordan kötü bir haber alıyor. Kurgucu altına yaylılarla yavaş açılan bir parça koyuyor. Parçanın ilk büyük akoru birkaç saniye sonra geliyor. Kurgucu doktorun cümlesini tam o akorun üstünde bitiriyor ve kadının yüzüne o anda kesiyor. Yüzde kalma süresi de parçanın cümlesi bitene kadar uzuyor. Sahne çalışıyor, herkes beğeniyor.
Haftalar sonra bu sahne bana geliyor. Kesme, akorun geldiği saniyeye göre konmuş. Yüzde kalma süresi de bir müzik cümlesinin uzunluğu. Yeni müzik ya aynı yerlerde aynı şeyi yapmak zorunda kalır ya da kurguyla boğuşur. Kurgu kilitlendiyse genelde ilki olur. Besteciden beklenen de çoğu zaman şudur: aynısı olsun ama bizim olsun.
Kulak neden alışıyor
Bir müziği aynı görüntüyle onlarca kez dinleyince ikisi kafamızda birlikte kaydoluyor. Sonra gelen yeni müzik ne kadar iyi olursa olsun ilk dinleyişte yanlış geliyor. Buna demo aşkıDemo loveBir müziğin ilk duyduğumuz hâline, sırf çok dinlediğimiz için bağlanmamız. deniyor. Müzisyenler kendi demolarına aynı şekilde bağlanır, ben de dahil.
Psikolojide bunun daha genel bir adı var: salt maruz kalma etkisi. Bir şeyi ne kadar sık görür ya da duyarsak ona o kadar ısınırız. Kurgu boyunca bir sahne yönetmen, kurgucu ve yapımcı tarafından defalarca izleniyor, her seferinde aynı müzikle. O müziğin sevilmesi için iyi olması bile gerekmiyor, orada olması yetiyor.
Üstelik geçici müzik başka bir filmin duygusu için yazılmış. Başka oyuncular, başka bir ışık, başka bir hikâye için. Sizin filminize bu kadar iyi oturuyorsa bunun bir sebebi de kurgunun haftalardır ona göre şekillenmiş olması.
Bunun en bilinen örneği sinema tarihinden. Stanley Kubrick, 2001: Bir Uzay Destanı için Alex North’tan özgün müzik istedi. Kurgu sırasında yol gösterici olarak klasik eserler kullandı ve sonunda North’un müziğini filmden çıkarıp o eserleri bıraktı. North bunu filmin galasında, salonda otururken öğrendi (kaynak).
Kubrick’in kararı filme yaradı, o müzikler bugün filmden ayrılmıyor. Beni düşündüren kısmı başka: geçici müziği seçen de, ondan vazgeçemeyen de filmin yönetmeniydi. Bu çekim, sinemanın en güçlü yönetmenlerinden birini bile yakalamış.
Geçici müzik yüz kez dinlendi. Yeni müziğe de birkaç şans verin.
Geçici müzikten ne alıyorum, neyi bırakıyorum
Yönetmen geçici müziği bana gösterdiğinde onu parçalarına ayırarak dinliyorum. Hangi katmanın sahneye iş yaptığını, hangisinin sadece o parçanın kendi imzası olduğunu bulmaya çalışıyorum.
Tempo ve kesme noktaları çoğu zaman kalır. Kurgu onlara göre kurulmuş, onlarla oynamak sahneyi yeniden kurgulamak demek. Duygunun rengi de kalır: karanlık mı, umutlu mu, mesafeli mi. Hangi çalgı ailesinin öne çıktığı ve müziğin sahnenin neresinde en çok büyüdüğü de korunur, çünkü bunlar sahnenin ihtiyacını anlatır.
Melodiyi ve akor dizisini ise bilerek bırakıyorum. Onlar o parçanın kimliği. Taşırsam filminize başka bir filmin imzasını taşımış olurum. İşin bir de hukuki tarafı var. Tanınan bir parçaya fazla benzeyen müzik telif sorununa dönüşebilir. Sektörde bunun adı soundalikeSoundalikeBilinen bir parçaya bilerek çok benzetilerek yazılan müzik. ve özgün müzikte bu çizgi baştan gözetilir.
Kurgu kilitlenmiş olsa bile bazen iki üç kare yeter. Bir kesmeyi biraz geri almak ya da bir planı yarım saniye uzatmak, yeni müziğin kendi cümlesini kurmasına alan açar. Bu, kurgucuyla birlikte verilecek bir karardır; sahne güzelleşecekse kurgucular genelde buna açıktır.
Geçici müziği filmde bırakmak da çoğu zaman sanıldığı kadar kolay olmuyor. Kurguda kullanılan parça lisanslı değildir, yalnızca çalışma kopyası için oradadır. Filmde kalması için hak sahiplerinden izin almak gerekir. Bilinen bir film müziği için bu izin pahalı olabilir, bazen de hiç verilmez. Bunu kurgu kilitlendikten sonra öğrenmek hem takvimi hem bütçeyi zorlar.
Peki ne yapmalı
Geçici müzik kötü bir şey değil. Kurgucuya ritim verir, yapımcıya fikir verir, besteciye de ne istendiğini kelimelerden daha net anlatır. Belirleyici olan, nasıl kullanıldığı. Geçici müzikle çalışırken işe yarayan beş alışkanlık var:
Neden onu seçtiğinizi bir cümleyle yazın
Tempo mu, renk mi, çalgı mı, yoksa sadece o sahnede hissettirdiği şey mi? Bu cümle besteciye parçanın kendisinden daha çok şey anlatır.Aynı sahneyi iki üç farklı müzikle izleyin
Kulak tek bir parçaya kilitlenmez. Hangisinde neyin işe yaradığını da daha net görürsünüz.Besteciyi kurgu kilitlenmeden çağırın
Erken bir taslak gelirse kesmeler sizin hikâyenize göre şekillenmeye devam eder. Kilit kurgudan sonra gelen müzik hep bir şeye yetişmeye çalışır.İlk toplantıda sahneyi bir kez de sessiz izleyelim
Geçici müziği bana gösterin, sonra sesi kapatıp aynı sahneyi tekrar izleyelim. Sahnenin neye ihtiyacı olduğu sessizken daha kolay duyuluyor.Yeni müziğe ilk dinleyişte karar vermeyin
Bir gün bekleyin, birkaç kez dinleyin. Geçici müziğe haftalar verdiniz, yeni müziğe birkaç gün vermek haksızlık olmaz.
Filmin kendi sesi
Geçici müziğe çok yakın bir müzik yazmak mümkün, bazen yapım da bunu ister. O zaman film başka bir filmin sesini taşır. Bir filmin müziği kendi sahnelerinden doğmalı; bunun için geçici müziği bir süre kenara koymak gerekir.
Bir şarkıyla çalışırken de iş aynı. Sözü ve melodisi belli olsa bile şarkının dizinin içinde nasıl duyulacağına aranje karar verir, ne kadar büyüyeceğine ve sahneyle nerede buluşacağına da.
Aşağıdaki parça Netflix dizisi Another Self’in soundtrack şarkısı, vokalde Selin Geçit var. Dizinin müziklerini ben yaptım; bu şarkının ise sözü ve müziği bana ait değil, aranjesini ben yaptım. Şarkı epik bir havada ve İngilizce sözlü; bildiğim kadarıyla Türkiye’de bir yerli yapım için bu türde yapılmış pek şarkı yoktu.

Kurgu masasında şu an bir geçici müzik çalıyorsa, müziği konuşmanın en doğru zamanı bu. İlk toplantıda sahneyi önce sesli, sonra sessiz izleriz. Yeni projeler için iletişim.
E-posta
Yeni yazılar, yayımlandığı gün.
Yalnızca yeni bir yazı yayımlandığında gönderilir. Her e-postada listeden çıkma bağlantısı bulunur.
Adres yalnızca bu bildirimler için kullanılır ve Buttondown’da saklanır.